Kennisnet Podcast

Hoe kunnen we vanuit publieke waarden invulling geven aan technologie in het onderwijs, in plaats van dat de technologie (of beter gezegd: de bedrijven achter deze technologie)?  Hoe blijft het onderwijs autonoom? Dat is een groot vraagstuk, abstract ook, waar Kennisnet en SURF samen de tanden in zetten. In deze podcast gaan Remco Pijpers van Kennisnet en Christien Bok van SURF erover in gesprek met filosoof Miriam Rasch.  In de podcast komen 3 paradoxen aan bod - zoals Rasch deze ook beschrijft in haar boek Autonomie. Een zelfhulpgids. Bij elke paradox bespreken we de betekenis voor digitalisering in het onderwijs.  Paradox 1: De techbedrijven ondergraven de autonomie, keuzevrijheid en handelingsvrijheid én prijzen die in één en dezelfde beweging. Paradox 2: Dat wat eerst de essentie van menselijkheid was, is nu de essentie van de techniek. Paradox 3: Persoonlijke autonomie vraagt om collectieve actie. Over Miriam Rasch Miriam Rasch is filosoof en auteur van onder meer Autonomie. Een zelfhulpgids. In haar b

Welke wijsheid heeft het onderwijs nodig om met artificial intelligence om te gaan? Over die vraag gaan Larissa Zegveld en Remco Pijpers van Kennisnet in gesprek met hoogleraar Haroon Sheikh.  Artificial intelligence (AI) is het vermogen van computers om taken uit te voeren waarvoor mensen hun intelligentie inzetten. Denk aan interacteren met de omgeving, analyseren, redeneren, problemen oplossen en voorspellen. U vindt AI in voice assistants op een smartphone of zelfrijdende auto’s. Ook in het onderwijs rukt AI op, zoals in adaptieve leertechnologie, die leerlingen opdrachten op maat geeft, op basis van de oefeningen die digitaal worden gedaan.   Volgens de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR) is 'AI-wijsheid' nodig. Wat wordt daarmee bedoeld? Wie zou daarover moeten beschikken? Haroon Sheikh, werkzaam als bijzonder hoogleraar en als onderzoeker bij de WRR, is medeauteur van Opgave AI. De nieuwe systeemtechnologie. In het rapport concludeert de WRR dat Nederland zich niet goed voorbereidt

Wat zegt onderzoek over hoe digitale geletterdheid in het onderwijs kan worden ingebed? We praten er in deze podcast over met Anneke Smits, lector onderwijsinnovatie en ict aan de hogeschool Windesheim in Zwolle. Anneke Smits bekeek in de wetenschappelijke literatuur wat we weten over hoe we digitale geletterdheid effectief kunnen onderwijzen. Vier bruikbare lijnen komen daaruit naar voren:   1. Doe het samen en sluit aan bij het echte leven 2. Doseer het computergebruik 3. Investeer in kennis  4. Zorg voor sterke leraren Lees verder: gesprekstips van Anneke Smits en Remco Pijpers  

Wat zijn de mogelijkheden en uitdagingen bij het verbeteren van de onderwijskwaliteit met behulp van ict en technologie? Die vraag staat centraal in deze aflevering van de Kennisnet podcast. Onderwijskundig projectadviseur Manel van Kessel gaat in gesprek met Frans Schouwenburg en Nadira Saab. Onze huidige samenleving heeft impact op hoe we het onderwijs kunnen en willen inrichten. Dankzij ict en innovatieve technologie kan onderwijs flexibel worden ingericht, wat nieuwe mogelijkheden biedt voor het verhogen van de onderwijskwaliteit. Denk aan situaties waarbij technologie taken van de leraar overneemt of ondersteunt. In deze aflevering gaat onderwijskundig projectadviseur Manel van Kessel in gesprek met Frans Schouwenburg en Nadira Saab. Frans Schouwenburg is strategisch adviseur onderwijsvernieuwing met ict bij Kennisnet. Nadira Saab is bijzonder hoogleraar e-didactiek op het interfacultair centrum voor lerarenopleiding, onderwijsontwikkeling en nascholing bij de Universiteit van Leiden. Daarnaast is z

De samenleving maakt een digitale transformatie door en die transformatie heeft ook haar impact op het onderwijs. Wat zijn de komende jaren de meest urgente uitdagingen voor de onderwijssector? En aan welke antwoorden kunnen we denken? In deze podcast laat Larissa Zegveld, directeur-bestuurder Kennisnet, haar licht hierop schijnen.   In deze aflevering gaat Remco Pijpers in gesprek met Larissa Zegveld. Aan bod komt onder andere: Stellen we de mens of de samenleving centraal in het ontwerpen van online systemen? Hoe wil Nederland dat er wordt omgegaan met digitalisering in het onderwijs? Big Tech, maar ook Big Overheid: welke data slaan we op om het leren te 'optimaliseren'? Hoe gaan we om met data en welke waarden hechten we daaraan? Mag het dashboard leidend zijn bij het bepalen van de prestaties van een leerling? "Het is misschien een wat ongewoon voorstel om middenin de digitale storm te pleiten voor een time-out, maar het is mijns inziens hard nodig." Sinds september 2021 is Zegveld directeur-be

'Het internet is stuk', luidt de titel van het boek dat Marleen Stikker publiceerde in 2019. De ondertitel van het boek is hoopgevender: ‘Maar we kunnen het repareren’. In deze aflevering gaat Remco Pijpers met Stikker in gesprek over de trend van technologie en publieke waarden in het onderwijs. Is het onderwijs erop vooruitgegaan wat betreft technologie en publieke waarden? Hoe ziet Stikker het burgerschap in een digitale context? En hoe stellen we leerlingen en studenten in staat het internet eerlijk en inclusief te maken? Marleen Stikker is oprichter, directeur en bestuurder van Waag, een onderzoeksinstelling actief op het kruispunt van kunst, wetenschap en technologie. Vanuit de waarden open, eerlijk en inclusief, onderzoeken Stikker en haar collega’s de sociale en culturele impact van technologie. Haar boek 'Het internet is stuk' deed veel stof opwaaien over de erosie van publieke waarden onder de invloed van machtige techreuzen. De digitale toekomst Zo vindt Stikker dat ook jongeren een stem v

Hoe voorkomen we dat we op een phishing link klikken? Wat is het effect van campagnes en trainingen rondom digitale veiligheid? Wat voor onderzoek is er nog nodig? In deze podcast gaan Larissa Zegveld en Cor Ottens in gesprek met Jan-WIllen Bullée, onderzoeker cybersecurity aan de Universiteit Twente. Jan-Willem Bullée doet onderzoek naar succesvolle interventies rondom digitale veiligheid. Hij stelt vragen als: Waarom hebben we de link al geopend, voor we gaan nadenken? Hoe zorg je ervoor dat mensen niet meer op verkeerde links klikken? Werken campagnes als ‘Hang op, klik weg, bel uw bank’ eigenlijk wel? In deze podcast bespreekt hij de kwetsbaarheden van mensen voor online fraude. Daarnaast deelt hij mooie tips voor kinderen en volwassen, voortkomend uit de eerste resultaten van zijn ondezoek naar cybersecurity en kinderen. Op OnderwijsInzicht op 9 september 2022 (live!) presenteert Jan-Willem Bullée de conclusies van dit nog lopende onderzoek.

Synthetische media zijn gemaakt of bewerkt door kunstmatige intelligentie-software. Het gaat om een veelheid aan uitingen, zoals virtual humans, Fortnite, Roblox en de Metaverse, maar de bekendste vorm is wel de deepfake. Er zou een nieuwe mediarevolutie gaande zijn. Een voor de hand liggende vraag dient zich aan: wat is nog echt, wat is nep? Hoe dan ook stellen synthetische media het onderwijs voor uitdagingen: Hoe leer je leerlingen bijvoorbeeld nep van echt van te onderscheiden?  Hoe voer je er met leerlingen het goede gesprek over?  Liggen er misschien juist ook mogelijkheden voor scholen?  Daar gaan we in deze podcast met twee mensen over in gesprek.  Sander Duivestein, trendwatcher en mede-auteur van het boek ‘Echt Nep, spelen met de realiteit in tijden van AI, deepfakes en desinformatie.’  Justine Pardoen, specialist mediaopvoeding en mediawijsheid en oprichter van Bureau Jeugd en Media.  Gespreksleider is Remco Pijpers van Kennisnet.

Digitale technologie in het onderwijs kan bijdragen aan kansengelijkheid maar die kansengelijkheid juist ook in de weg zitten. Hoe zit dat precies? In deze podcast spreken we dr. Inge Molenaar en prof. dr. Eddie Denessen over de invloed van adaptieve leertechnologie op kansengelijkheid. Dr. Inge Molenaar is universitair hoofddocent Onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit. Ze geeft leiding aan het Adaptive Learning Lab waarin ze projecten uitvoert die zich enerzijds richten op het gebruik van adaptieve onderwijstechnologieën in het Nederlandse onderwijs en anderzijds nieuwe prototypes ontwikkelt waarin AI een belangrijke rol speelt. Prof. dr. Eddie Denessen is bijzonder hoogleraar aan de Universiteit Leiden en universitair hoofddocent Onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Denessen richt zich in zijn onderzoek op kansenongelijkheid in het onderwijs.

Na 20 jaar ict in het onderwijs gaat directeur-bestuurder Toine Maes met pensioen. Programmamanager Manon Geven gaat met hem in gesprek, op zijn laatste werkdag. Hoe kijkt hij terug op zijn tijd bij Kennisnet?

Twee jaar geleden is het havo- en vwo-eindexamenprogramma voor informatica vernieuwd, met een verfrissend perspectief op informatica-onderwijs. De eerste scholieren hebben voor de zomer van 2021 eindexamen gedaan. We staan in deze podcastaflevering stil bij het vak informatica met 2 gasten: Jos Tolboom van SLO, lid van de commissie die het eindexamenprogramma heeft ontwikkeld en Renske Weeda, docent in Nijmegen en wetenschapper. In deze podcastaflevering gaan we onder andere in op de vragen: Wat is er vernieuwd aan het vak?  Wat maak de inhoud van het vak zo aansprekend?  Hoe kan informatica worden getoetst?  Hoe hebben de havo-scholieren van Weeda gepresteerd? Interviewer: Remco Pijpers van Kennisnet

Wat betekent het om leraar te zijn in een tijd waarin het onderwijs in een nieuw licht staat? Het nieuwe licht van intelligente technologie. Kan de filosofie helpen die betekenis scherp te krijgen? In deze podcast gaan we hierover in gesprek met filosoof Paul van Tongeren, Denker des Vaderlands. Eerst meer lezen over Van Tongeren? Lees het interview met hem in dagblad Trouw. 

Basisscholen en middelbare scholen hebben ook in coronatijd gewerkt aan digitale geletterdheid en zich daar zelfs positief in ontwikkeld. Tegelijkertijd nam de ongelijkheid in digitale vaardigheden tussen leerlingen toe. Dat zijn enkele conclusies van het Praktijkonderzoek Digitale Geletterdheid van SLO en Kennisnet. In deze podcast spreken we twee mensen die bij het onderzoek betrokken waren: Lydwin van Rooyen van SLO en Nadia Demaret van Kennisnet.  Liever lezen? Het rapport kun je downloaden. 

Hoe moet docent-professionalisering er uit zien na de coronacrisis, in tijden van versnelde digitalisering? In deze podcast gaat Remco Pijpers daar met opleidingsdocent Mirjam van Tilburg over in gesprek. Van Tilburg waarschuwt voor een te eenzijdige nadruk op ‘technisch professionalisme’.  Van Tilburg is onderzoeker en docent aan de Master Kunsteducatie van Fontys Hogeschool voor de Kunsten. Ze is opgeleid als docent beeldende kunst en vormgeving en beeldend kunstenaar.  Reflecterend op de crisistijd maakt ze een vergelijking tussen technisch professionalisme en kwetsbaar professionalisme. Het eerste is het rationele, instrumentele, het tweede een professionalisme van onzekerheid, niet-weten. Hoe vind je de balans?  Digitalisering in het onderwijs gaat hoe dan ook door, in volle hevigheid. Met zegeningen en zorgen. Hoe kun je je daartoe als leraar verhouden? “Als we het hebben over professionaliseren, naar welke lat werken we dan toe? Hoe ziet die lat eruit in tijden van digitalisering?”

In de serie ‘Onder pedagogen’ gaan we met onderwijsmensen in gesprek over pedagogen en denkers die een inspiratiebron voor hen vormen. In deze podcast praten we met biologieleraar Per-Ivar Kloen over Seymour Papert. Wat kunnen we van Papert leren over de leerling in de digitale samenleving? Seymour Papert, overleden in 2016, was een Amerikaanse wiskundige en psycholoog en werkzaam als hoogleraar aan MIT, Massachusetts Institute of Technology. Hij was pionier in kunstmatige intelligentie en bedenker van de programmeertaal LOGO, de voorloper van Scratch.  Kloen is docent aan De Populier in Den Haag en ook een van de grondleggers van het maakonderwijs in Nederland.   

Worden publieke en onderwijswaarden als gelijkheid, menselijkheid en autonomie van leraar en leerling door digitalisering bevorderd? Of worden ze bedreigd? En hoe kunnen we zorgen dat digitalisering de waarden van het onderwijs versterkt in plaats van beperkt? In deze podcast praat Kennisnet-adviseur Erwin Bomas hierover met Rien Spies, onderwijsbestuurder bij stichting Agora: een stichting voor bijzonder primair onderwijs met 24 scholen in de Zaanstreek.

Wat kunnen we leren van pedagogen die niet meer leven, over de leerling in de digitale samenleving? Dat is het vertrekpunt in de podcast-serie ‘Onder pedagogen’. In deze aflevering praten we met onderwijskundige Jimke Nicolai over Célestin Freinet, een Franse pedagoog, die leefde van 1896 tot 1966.  Freinet vond dat het alledaagse leven van leerlingen centraal moet staan in het onderwijs. Hij introduceerde de drukpers in de school om zijn leerlingen zo de kracht van het geschreven woord te leren inzien en omdat hij enorm hechtte aan de vrijheid van meningsuiting. Wat zou Freinet doen met een smartphone als hij nog geleefd zou hebben? Meer over Jimke Nicolai op zijn website www.levendleren.nl. Meer over Freinet Onderwijs: www.freinetvereniging.eu

In het onderwijs wordt steeds meer data verzameld. Daar kunnen scholen en mbo-instellingen interessante inzichten uit halen. Bijvoorbeeld welke programma's nu echt bijdragen aan een goed leerresultaat. Of inzicht in welke leerlingen of studenten met bepaalde achtergrondkenmerken (denk aan eerdere schooluitval, sociale omstandigheden of bepaalde demografische gegevens) veel vaker vroegtijdig uitvallen. Met die kennis kan er worden gehandeld. In het belang van de instelling en in het belang van de student. Maar die belangen kunnen tegenstrijdig zijn. Wat een onderwijsinstelling goed kan achten, kan door een student of leerling heel anders worden ervaren. Erwin Bomas van Kennisnet gaat hierover in gesprek met Wim van de Pol, bestuurder bij ROC Noorderpoort, en zijn collega Albert Vlaardingerbroek, programmadirecteur bij ROC Noorderpoort. Deze podcast is een samenwerking tussen saMBO-ict en Kennisnet. 

Wat doe je als digitalisering je voor dilemma’s stelt? Welke afweging maak je? ROC Friese Poort moest zo’n afweging maken. De MBO-instelling  leert studenten omgaan met digitale afleiding. “Bij het vormen van een digitaal moreel kompas hoort ook dat je denkt aan je gezondheid, dus je smartphone op stil zet als je dat wilt,” aldus Renze Tjoelker, practor digitale weerbaarheid.  Tegelijkertijd stelde de ROC de studenten juist bloot aan digitale afleiding. Meijerink: “Voor de veiligheid van onze systemen vroegen we onze studenten om na het invoeren van hun gebruikersnaam en wachtwoord, de aanmelding te bevestigen op de smartphone. Hiervoor hebben studenten de smartphone nodig. Tijdens de les. Wat is dan belangrijker: de veiligheid van het schoolsysteem, of de rust van de student?” In deze podcast - een samenwerking tussen saMBO-ict en Kennisnet - vertellen Meijerink en Tjoelker welke afweging zij maakten.

ROC van Twente maakt werk van digital burgerschap: studenten leren zich kritisch te verhouden tot digitale technologie, beroepsmatig en in hun persoonlijk leven. Maar welk digitaal voorbeeldgedrag vraagt dat van de mbo-instelling zelf, bijvoorbeeld bij dataprofiling? Hoe kritisch zijn mbo's tegenover het eigen (digitale) handelen?  Remco Pijpers, expert op het gebied van digitale geletterdheid en ethiek bij Kennisnet,  gaat hierover in gesprek met bestuurder Trudy Vos en Laurence Guérin, practor burgerschap. Vos en Guérin vertellen in deze aflevering hoe zij naar balans zoeken. Deze podcast is een samenwerking tussen saMBO-ict en Kennisnet.